Ruigoord: Oase van Verwondering in het Parool

Ruigoord viert 50-jarig jubileum met betoverende groene kunstroute

Ruigoord bestaat vijftig jaar – en mag nog minstens 25 jaar blijven. Ter ere van het jubileum is de kunstenaarskolonie omgetoverd tot een duurzame, gratis toegankelijke kunstroute: de Oase van Verwondering.

Op het ‘Toekomstpad’ staat de installatie Mapping Dutch Waters van Suzette Bousema. Beeld Dingena Mol

Ruigoord heeft wel iets van het Gallische dorpje uit Asterix en Obelix. Waar Asterix en Obelix cum suis koppig weerstand bieden aan de Romeinse overheersers, weerstaan de kunstenaars en creatievelingen in Ruigoord al vijftig jaar het opdringende havenbedrijf en de wispelturige gemeente. Maar waar de Galliërs de poort doorgaans dicht doen, zet de culturele vrijplaats de poort al vijftig jaar wijd open.

Ruigoord heeft wel iets van het Gallische dorpje uit Asterix en Obelix. Waar Asterix en Obelix cum suis koppig weerstand bieden aan de Romeinse overheersers, weerstaan de kunstenaars en creatievelingen in Ruigoord al vijftig jaar het opdringende havenbedrijf en de wispelturige gemeente. Maar waar de Galliërs de poort doorgaans dicht doen, zet de culturele vrijplaats de poort al vijftig jaar wijd open.

Maar, zo vonden de aan Ruigoord verbonden kunstenaars, ontwerpers, doeners en denkers, de weg naar binnen – van de industriële omgeving, de groene oase in – kon wel een sterkere markering gebruiken. Ruben Lodeizen ontwierp een groene poort, Thieu Smeets voorzag de poort van twee mussen en de psylist, het symbool van Ruigoord (bestaande uit de drietand van Neptunus en Shiva, de lemniscaat en de glimlach van de liggende maan). Dennis Bast vervlocht de wilgen in de boog. Een ‘groengroep’ zorgde voor de planten, die de komende jaren in de groene poort klimmen en groeien.

De groene poort is onderdeel van de Oase van Verwondering, een door Imke Ruigrok gecureerde kunstroute annex openluchtmuseum op Ruigoord. Ruigrok, die eerder onder meer het festival voor kunst en natuur Re_Nature organiseerde, vroeg ruim dertig kunstenaars voor projecten die worden gekenmerkt door ‘oeroude, pionierende en groene wijsheden’. “Het zijn kunstprojecten met aandacht voor de onderstroom, met kennis en stemmen die elders minder aandacht krijgen. Met speciale aandacht voor inclusief en regeneratief denken en vooruitdenkend wat betreft materialen en recyclemogelijkheden. Kortom: het zijn projecten van nu, voor en over de toekomst.”

Eclectische muurschildering

De Oase van Verwondering is zeven dagen per week gratis geopend, 24 uur per dag. Je kunt er op eigen houtje (ver)dwalen, maar Ruigrok stelde ook vier routes samen. ‘Rondje kerk’ (voor de bewegwijzering maakte ontwerper en ‘letterkunstenaar’ René Knip een speciaal ‘Ruigoordalfabet’) begint en eindigt bij de kerk, waarvan de gehele binnenkant beschilderd is door ‘muralist’ Gijs Frieling. Voordat hij begon, sprak Frieling met de oprichters, betrokkenen en kunstenaars van Ruigoord. In eendrachtige samenwerking met kunstenaars van binnen en van buiten Ruigoord, assistenten en studenten van de Hogeschool Leiden maakte hij vervolgens een eclectische muurschildering, van de vloer tot aan de nok, die de geschiedenis van Ruigoord, de inspiratie en samenwerkingen over de hele wereld toont.

In Kingdom Ruigoord, zoals het bonte totaalkunstwerk heet, is plek ingeruimd voor magische figuren en andere vreemde wezens, voor reizen en happenings, en voor aan Ruigoord verbonden bewegingen zoals Provo, de Kabouters en de Insektensekte. In de nissen rondom het altaar en de alkoven in de kerk voegde Femmy Otten vervolgens nog acht beeldschone reliëfs en sculpturen toe, die ‘het vrouwelijke, sensuele en erotische’ vieren. Alle fases van het liefdesspel komen voorbij: de zintuiglijkheid, de sensualiteit, de intimiteit en de seksualiteit. Het mannelijke en vrouwelijke versmelten in zowel erotische als spirituele en alchemistische zin. Ruigrok: “Na een lange geschiedenis van uitsluiting, zowel in de kerk als daarbuiten, mag het vrouwelijke op Ruigoord nu worden gevierd, gehoord en gezien.”

Overlevingsbunker

De dijk van Ruigoord – onderdeel van de ‘Omweg’-route – biedt plek aan een fascinerend project van de Ambassade van de Noordzee, een collectief dat zich inzet om de diversiteit van de Noordzee een stem te geven. Het bestaat uit drie onderdelen. De Zeemond van Carmen Schabracq is een instrument dat de geluiden van de zee voor mensenoren vertaalt. Het heeft de vorm van een otoliet: een gehoorbeentje dat mensen en vissen gemeenschappelijk hebben. Ecoloog Maarten Erich, geurkunstenaar Frank Bloem en geluidskunstenaar Harpo ’t Hart doen op de dijk onderzoek naar de ‘meer dan menselijke stemmen’ in de haven – zowel in de schepen, waarin fossiele brandstoffen en ander organisch materiaal worden vervoerd, als naar het ‘meeliftende leven’ onder de schepen, zoals oesters en schelpen. Er staat een veldwerkstation waar de verhalen te zien, te horen en te ruiken zijn.

Op het ‘Toekomstpad’ is, onder veel meer, plek ingeruimd voor de fraaie én inzichtgevende installatie Mapping Dutch Waters van Suzette Bousema, die kunst inzet om mens en wetenschap te verbinden. Iets verderop ontwikkelde Atelier Van Lieshout Never, Never, Never Give Up, een wonderlijk conglomeraat van drie gebouwen: een wooneenheid, een atelier en een ondergrondse prepper’s den – een overlevingsbunker voor het einde der tijden, die dienstdoet als residency voor kunstenaars, curatoren en onderzoekers.

Veelkoppige waterslang

Het mooiste werk bevindt zich in een meertje op de vierde route, het ‘Verwonderingspad’. Dat meertje is jaren geleden gegraven op instigatie van kunstenaar Theo Kley (1936-2022), de oprichter van de Insektensekte, een van de eerste milieubewegingen van Nederland, maar dan op zijn ‘magisch Amsterdams’. Dankzij beeldend kunstenaar Zoro Feigl huist in het idyllische watertje nu de veelkoppige waterslang Hydra. De naam komt uit de Griekse mythologie; telkens wanneer een kop werd afgehakt van Hydra kwamen er twee nieuwe koppen voor terug. Het werk bestaat uit siliconen slangen met speciaal vervaardigde draaimechanieken en spuitmonden, aangedreven door een drukpomp. Het ziet eruit als een school parende palingen. Hypnotiserend, intrigerend en beeldschoon.

De Oase van Verwondering, dagelijks op Ruigoord, gratis. Iedere zondag zijn er om 13.00 en 15.00 uur rondleidingen (tickets kosten € 7,50). Op 8 en 9 juli (LaLaLand Festival, zie kader) en van 27 t/m 30 juli (Landjuweel) is de Oase alleen te bezoeken met een festivalticket.

Lees het volledige artikel van het Parool hier.